حمید نوربخش

 

ارگ بم

(همراه با تاریخچه مختصری از شهرنشینی و شهر سازی در ایران)

با همکاری:

-          عبدالرحمن گلابی

-          امیر کاظم  تبریزی

-          عیـسـی   حـجـت

-          عـلیرضـا  شـادانلو


فهرست مطالب

مقدمه (منابع و شیوه تحقیق)- مشکلات تحقیقات تاریخی – منابع و شیوهها در انجام این تحقیق – توجیه روش ارایه مطالب – موقعیت جغرافیایی شهر و ارگ بم.

 

بخش اول

فصل اول – تاریخ مختصر – (قبل از اسلام) – هخامنشیان – حمله اسکندر به ایران – چگونگی بوجود آمدن شهرهای نظامی‌و تجاری بوسیله اسکندر – تاسیس امپراتوری سلوکیه – سیاست شهرسازی در زمان سلوکیان – اشکانیان – شهرهای اشکانیان- ساسانیان – داستان کرم هفتواد.

فصل دوم – تاریخ شهرنشینی و شهرسازی – قبل از اسلام – اولین تمدنهای اسکان یافته در ایران – شهرسازی و شهرنشینی در دوره ماد – شهرسازی و شهرنشینی در دوره هخامنشیان – شکل گیری شهرها بعد از حمله اسکندر – شهرسازی در دوره اشکانی - شهرسازی و شهرنشینی در دوره ساسانیان – علل مبهم ماندن تاریخ پیدایش شهرسازی – عوامل موثر در سیمای شهر – نقش مذهب در شهرسازی قرون اولیه.

فصل سوم – شهر بم و موقعیت تاریخی آن – (قبل از اسلام – قدیم – ترین شهر در ناحیه بم – قلعه دختر یا کوهک – بررسی ارتباط شکل ظاهری ارگ بم و قلعه دختر با یکدیگر – علل نامگذاری ابنیه به دختر بخصوص "قلعه دختر" – داستان هفتواد و یا هپتن با دو ارتباط آن با بنای ارگ بم – چاه تاریخی ارگ بم – موقعیت چاهها و اهمیت آنها در نقشه کلی ارگ – اهمیت آتشگاهها در سکونتگاههای تاریخی – شیوه معماری معابد در دوره اشکانی – تغییر عملکرد آتشگاهها پس از حمله اعراب – ارتباط مناره‌های باستانی با معابد – بررسی قدمت و موقعیت فعلی برج ارگ بم – بررسی بنای معروف به چهارفصل – وجود سکونتگاهی باستانی در شهر بم.

 

بخش دوم

فصل اول– تاریخ مختصر- پس از حمله اعراب تا سنه 55 هـ )– بعد از اسلام و حمله اعراب به ایران – خلافت عباسیان- بوجود آمدن صنایع و رونق تجارت- صفاریان- حکومت محمد بن الیاس (سامانیان) – سلجوقیان کرمان- حکومت اولاد طغرلشاه – طلح بین ارسلان شاه و بهرامشاه – محاصره قلعه بم – حمله غر به کرمان – برانگیختن مبارکشاه – تسلط غز بر کرمان – حکومت آل مظفر بر کرمان – دوره گورکانی

فصل دوم- تاریخ شهرسازی و شهرنشینی- (بعد از اسلام تا سنه 442 هـ) – حمله اعراب و فتح ایران – توسعه و گسترش شهرهای ایران در عهد خلفا – تجارت در عهد خلفا – اهمیت اقتصادی شهرها - شهرسازی و شهرنشینی در دوره خلفای عباسی – طرح ریزی شهری در عهد خلفای عباسی- تاریخ شهر نشینی و شهرسازی هنگام حکومت قبایل ترک (442 تا 855 هـ) چگونگی وضع زمینداری قبل از حمله قبایل ترک و مغول – توسعه و بسط فئودالیسم – تحول زمین داری در دوره مغول- نقش گروه‌های عشیرهای در تاریخ ایران- آراء حکما و فلاسفه در مورد طبقات اجتماعی – تشکل گروههای مختلف در شهرهای ایران – پدید آمدن طبقات مختلف در جوامع شهری – علل پیدایش سازمانهای همکاری و نظامهای صنفی در شهرها- سازمانهای همکاری یا نظام عیاری – سازمانهای اداری شهرها – توسعه شهرها در قزوین وسطا و علل آن – پیدایش و توسعه شهرها در اثر گسترش راههای تجاری و توسعه صنعت- توسعه راههای تجاری- یورش مغول و تاثیر آن برمبانی اقتصاد ایران – ارتباط شهر و روستا و تاثیر آن بر اقتصاد شهری- بررسی قشر و منظر برونی شهرهای قرون وسطا.

فصل سوم- جغرافیای تاریخی کرمان و شهر بم – (پس از حمله اعراب تا سنه 855 هـ) – جغرافیای تاریخی کرمان- توصیف شهرهای کرمان- وضع تجارت کرمان- جغرافیای تاریخی شهر بم.

فصل چهارم- موقعیت تاریخی شهر و ارگ بم- (از اوایل فتح اعراب تا سنه 855 هـ).

فصل پنجم- ساختمانها و عناصر شهری متعلق به این دوره از تاریخ شهر و ارگ بم- استحکامات شهر بم – مساجد – بنای خانقاه و مقبره- بنای مقبره عظیمی‌در جانب شرقی شهر بم – خانقاه یا مدرسه داخل ارگ.

 

بخش سوم

فصل اول- تاریخ مختصر- (از دوره صفویه تا ماواخر حکومت قاجار)- تسلط ازبکان- حمله اوغان به کرمان- دوره زندیه- دعوت لطفعلی خان به کرمان- متحد شده میرزا حسین خان و رفعت نظام بمی.

فصل دوم- تاریخ شهرنشینی و شهرسازی- (از صفویه تا اواخر مکومت قاجار)- نظام حکومتی و نقش گروههای عشیره ای- سازمان گروههای عشیرهای – تسخیر قلاع و برچیدن حکومتهای فئودالی پراکنده- خصوصیات زمینداری- سازمانهای اداری شهرها- سازمانها همکاری و نظامهای صنفی- تجارت و مبادلات ایران با ممالک خارجی- بررسی قشر و منظر برونی شهرها.

فصل سوم- جغرافیای تاریخی کرمان و شهر بم (حکومت صفویه تا اواخر دوره قاجار)- جغرافیای تاریخی کرمان- جغرافیای تارخی شهر بم.

فصل چهارم- موقعیت تاريخی شهر و ارگ بم (از ابتدای دوره صفویه تا اواخر قاجار).

فصل پنجم- ابنیه مهم شهر بم- استحکامات ارگ بم- اماکن مهم داخل ارگ – بازارها – بازار ارگ- مساجد- حمامها- تکیه عماد- مقابر شهر بم.

فصل ششم- علل پیدایش سکونتگاههای جمعی- طبقه بندی مسکن.

فصل هفتم- فهرست کتب و مجلات مورد استفاده.