كاخ آپادانا- پلكان شرقي

 

در ميان همة بناها و تأسيسات تخت جمشيد، پلكان هاي آپادانا از اهميت ويژه اي برخوردار است. دو پلكان عظيم مشابه كه از دو طرف حياط هاي شمالي و شرقي آپادانا، به صفه سنگي كه اين بنا روي آن ساخته شده بالا مي آيد. پلكان شرقي آپادانا كه يكي از مهم ترين بخش هاي تخت جمشيد است، نشان مي دهد كه بناي آپادانا تسجيل حكومت و نمايش يك رويداد استثنايي و تكرار نشدني است. صف بندي در حجاري ها هدفمند است: گارد سلطنتي، نجبا و كارمندان و يا در حقيقت نگهبانان، سازمان دهندگان و مجريان اوامر حكومتي را نشان مي دهند. در مركز پلكان، شاه و سازمان دربار، در پيش روي شاه نمايندگان خلقهاي مختلف تشكيل دهندة  شاهنشاهي تراشيده شده اند.

اين پلكان در سال 1932م. به وسيلة هر تسفلد كشف شد كه مشتمل بر 811 نـگارة انسـان و بيشماري نقش هاي ديــگر مي باشد به سبب خاكي كه بر آن انباشته شده بود، خيلي سالم مانده و امروز به كمك نقوش آن مي توان اطلاعات بسيار جالب توجهي از اوضاع سياسي- اجتماعي و همچنين هنري ايران زمان هخامنشيان به دست آورد.

نگاره هايي كه بدنة بزرگ پلكان آپادانا را تزيين مي كنند در شمار شاهكارهاي هنر ايراني قرار دارند. بدون ترديد در هيچ جاي دنيا هيأت هاي نمايندگي 23 كشور در يكجا و به صورت پيكر كنده جاوداني نشده اند. نگاره ها بيان و اجرايي كاملا˝ تازه داشته و بيان آگاهانة يك برنامة سياسي بزرگ اند.

جالب توجه است كه جناح هاي پلكان ها، با همه عظمت و نقش و نگاري كه دارند، فقط چند سانتيمتر با يكديگر اختلاف دارند. در پلكان شرقي طول سه قسمت جنوبي، مركزي و شمالي پلكان به ترتيب 24/27، 155/27 و 31/27 متر و در پلكان شمالي طول قسمت غربي، مركزي و شرقي به ترتيب 22/27، 20/27 و 25/27 متر است. (اشميت، 81)

جهت حركت تصاوير بر بدنة پلكان هاي شرقي و شمالي بر عكس يكديگرند. ظاهرا˝ نخست پلكان شرقي در نقشة اصلي آپادانا پيش بيني نشده بوده و بعدها داريوش تصميم گرفته كه اين پلكان پرنگاره و تشريفاتي را به آپادانا بيفزايد.

نگاره هاي پلكان هاي آپادانا را مربوط به جشن نوروز ايرانيان دانسته اند. در اينجا هيأت هاي نمايندگي 23 كشور كه براي دادن بهترين هداياي سرزمين هاي خود به تخت جمشيد آمده اند و نگهبانان و بزرگان هخامنشي نقش بسته اند. هر هيأت را كه نفراتش از سه تا 9 نفر است يك افسر هخامنشي يا مادي، در حالي كه دست چپ رئيس هيأت را دردست  دارد، هدايت مي كند و نفرات بعدي هدايا را حمل مي كنند. (مصطفوي، 27 28) كوشش شده است تا همة نمايندگان با لباس و سلاح محلي خود و همچنين با هدايايي كه همراه آورده اند به تصوير كشيده شوند. به اين ترتيب هنوز هم بيننده مي تواند در زماني كوتاه با خصوصيات 23 سرزمين عصر هخامنشيان آشنا شود و همين ويژگي بر غنا و اعتبار آپادانا مي افزايد. درخت سروي كه هيأت هاي نمايندگي را از يكديگر جدا كرده ضمن القاء نظم به كل مجلس حالتي آرام و بي دغدغه بخشيده است.

 

 

بر گرفته از : تخت جمشيد بارگاه تاريخ / پرويز رجبي تهران : يساولي ، 1378